ظل الرحمن ( مترجم : عبد القادر هاشمى )

84

قانون ابن سينا ، شارحان و مترجمان آن ( فارسى )

محمّد حكيم شاه قزوينى به عنوان دو شخصيّت جداگانه ياد شده‌اند ، درحالىكه هر دو نام‌هاى يك نفر است . بعضى او را ابو المبارك محمّد نيز ناميده‌اند . وى در عهد حكومت ابو المظفر سلطان سليمان شاه بن سلطان سليم خان ( 1520 م - 1566 م . ) شرح موجز را تأليف كرد . اين شرح حدودا ششصد صفحه دارد . ابن المبارك بر طبق نوشتهء هدية العارفين در 928 ه . / 1521 م . وفات يافت . در معجم المؤلّفين سال وفات او 920 ه . آمده است و ديگران سال 925 ه . / 1519 م . را نوشته‌اند . هيچ تاريخى قبل از 1520 م . نمىتواند درست باشد چون شرح موجز به نام سلطان سليمان انتساب يافته و او در سال 1520 م . بر تخت سلطنت نشسته است . تأليفات ديگر او عبارتند از : تفسير قرآن ( از سورهء نحل تا آخر قرآن ) ، كتاب ربط السّور و الآيات ، حواشى على تهافة المولى خواجه‌زاده ، حاشيه على شرح عقائد النسفى تفتازانى ، حواشى على شرح العقائد العضديه للدوانى ، شرح ايساغوجى ، كشف الحقائق شرح كافيه ابن الحاجب و ترجمهء فارسى حيوة الحيوان و ميرى و غيره . يك نسخهء خطّى شرح موجز در كتابخانهء رضاى رامپور است كه در 1125 ه . / 1713 م . كتابت شده است و آن را عمر بن عبد الرزّاق ، طبيب دوم دار الشفاى سليمانيه قسطنطنيه كتابت كرده است . اين نسخه در ملكيت طبيب اوّل دار الشفاى مكّه نيز بوده است و روى آن امضاى سال 1145 ه . / 1733 م . او موجود است . مسيح الملك حكيم اجمل خان طى اقامتش در رامپور فرصت پيدا كرده كه هم كتابخانهء ايالتى را مرتّب كند و هم كتاب‌هاى باارزش را مطالعه كند . از جمله كتاب‌هايى كه مورد توجّه خاصّ او قرار گرفتند ، اين شرح نيز هست . او در سال 1334 ه . / 1915 م . كتاب را براى استنساخ از روى آن داده بود . اين نسخهء استنساخ شده زينت‌بخش مؤسّسهء تاريخ و تحقيق طبّ تغلق‌آباد است . اين نسخه تا امراض معده در جلد اوّل است . اطّلاع داريم كه علاوه بر رامپور ، نسخه‌اى از آن در برلين نيز موجود است . 2